خرد
قدرت، اقتصاد و جامعه

وقتی الگوریتم مدیر می‌شود، صدای کارکنان کجا شنیده می‌شود؟

نرم‌افزار زمان‌بندی و ارزیابی می‌تواند اختیار مدیریتی را جابه‌جا کند؛ شفافیت معیارها، اصلاح داده و رسیدگی به اعتراض باید بخشی از استقرار باشد.

تصویر مفهومی از کارکنان زیر ذره‌بین و یک مسیر شنیدن نظر کارکنان در کنار چرخ برنامه‌ریزی
تصویر مفهومی ساخته‌شده با هوش مصنوعی برای تحریریه خرد

خلاصه مطلب

نرم‌افزاری که کار را تقسیم، عملکرد را رصد یا کارکنان را رتبه‌بندی می‌کند، فقط ابزار اداری نیست؛ بر رابطه اختیار در محیط کار اثر می‌گذارد. ارزیابی آن باید علاوه بر کارایی، امکان اصلاح داده، فهم معیار و اعتراض مؤثر را بسنجد. این یادداشت پیشنهاد می‌کند کارکنان در تعریف مسئله و بررسی پیامدهای استقرار نقش داشته باشند، نه فقط در مرحله آموزش استفاده.

مدیریت الگوریتمی الزاماً مدل زبانی نیست

گزارش سال ۲۰۲۵ OECD، مدیریت الگوریتمی را استفاده از نرم‌افزار برای خودکارسازی کامل یا جزئی کارهای سنتی مدیران توصیف می‌کند؛ این نرم‌افزار ممکن است هوش مصنوعی داشته باشد. بنابراین مسئله به چت‌بات یا یک مدل تازه محدود نیست. زمان‌بندی، توزیع وظایف و پایش عملکرد هم می‌توانند بخشی از آن باشند.

همین گستردگی اهمیت دارد: ممکن است ابزار بدون عنوان «هوش مصنوعی» وارد سازمان شود، اما اختیار کارکنان یا سرپرستان را تغییر دهد. برای تشخیص پیامد، باید دید چه تصمیمی به نرم‌افزار سپرده شده، چه کسی می‌تواند نتیجه را تغییر دهد و چه اطلاعاتی در اختیار فرد ارزیابی‌شونده قرار دارد.

پیمایش چه می‌گوید و چه نمی‌گوید؟

پژوهش OECD بر پیمایش بیش از شش‌هزار بنگاه در شش کشور تکیه دارد. مدیران در آن از منافع ادراک‌شده برای کیفیت تصمیم و نیز نگرانی‌هایی درباره پاسخ‌گویی نامشخص، دشواری فهم منطق ابزار و حفاظت از سلامت کارکنان گفته‌اند. این داده، دیدگاه پاسخ‌دهندگان را گزارش می‌کند؛ آزمایش علّی اثر ابزارها بر همه محیط‌های کار نیست.

از نتیجه نمی‌توان میزان بهبود یا آسیب در یک سازمان ایرانی را استخراج کرد. کاربرد مناسب آن، ساختن پرسش‌های ارزیابی است: آیا معیارها روشن‌اند؟ تصمیم نامناسب چگونه اصلاح می‌شود؟ تجربه کارکنان با برداشت مدیران هم‌خوان است یا نه؟

شاخص عملکرد چه چیزی را جا می‌اندازد؟

فرض کنید در یک مرکز پشتیبانی، تعداد پرونده بسته‌شده شاخص اصلی ارزیابی باشد. در این مثال فرضی، کارشناسی که پرونده‌های دشوارتر می‌گیرد ممکن است امتیاز پایین‌تری داشته باشد، حتی اگر کیفیت رسیدگی او بهتر باشد. خودکارشدن محاسبه، این مشکل تعریف شاخص را برطرف نمی‌کند.

پیش از استقرار باید رابطه شاخص با هدف کار آزموده شود. پیچیدگی وظیفه، امکان همکاری، کیفیت خدمت و خطای ثبت داده می‌توانند در نتیجه مهم باشند. اگر معیار ناقص به پاداش یا تنبیه وصل شود، سازمان ممکن است رفتاری را تقویت کند که صرفاً عدد را بهتر نشان می‌دهد.

مشارکت از انتخاب مسئله شروع شود

پیشنهاد این یادداشت، گفت‌وگوی ساختاریافته با کارکنان و نمایندگان آن‌ها پیش از نهایی‌شدن معیارهاست. این گفت‌وگو می‌تواند مواردی را آشکار کند که در داده ثبت نمی‌شوند: کمک به همکار، حل مسئله استثنایی یا زمانی که صرف پیشگیری از خطا شده است. شنیدن این موارد، جای سنجش را نمی‌گیرد؛ به طراحی سنجش مرتبط‌تر کمک می‌کند.

مشارکت باید امکان تغییر داشته باشد. جلسه‌ای که فقط نحوه استفاده از ابزار را آموزش می‌دهد، بررسی مشترک پیامد نیست. روشن شود کدام پیشنهادها پذیرفته شده‌اند، کدام رد شده‌اند و دلیل تصمیم چیست. شیوه اجرا نیز باید با مقررات و ساختار روابط کار همان سازمان سازگار باشد.

اعتراض به عدد، اعتراض به چه کسی است؟

کارکنان باید بدانند داده اشتباه را از کجا اصلاح کنند و نسبت به نتیجه ارزیابی به کدام مسئول مراجعه کنند. مسئول رسیدگی باید هم به اطلاعات مرتبط دسترسی داشته باشد و هم اختیار تغییر تصمیم. ارسال اعتراض به همان سامانه بدون بازبینی مؤثر، مسیر پاسخ‌گویی کافی نمی‌سازد.

ثبت دلیل تغییر امتیاز و پیگیری زمان رسیدگی، امکان شناخت الگوهای خطا را می‌دهد. هم‌زمان باید از گردآوری بیش از نیاز داده و دسترسی نامحدود جلوگیری شود. دانستن همه جزئیات زندگی فرد شرط مدیریت بهتر نیست؛ ضرورت و تناسب داده‌ها بخشی از تصمیم است.

موفقیت را با دو روایت بسنجیم

در پایلوت، دیدگاه مدیران و کارکنان را جداگانه ثبت کنید و با داده‌های کیفیت کار مقایسه کنید. نرخ اصلاح داده، اعتراض‌های وارد، دوباره‌کاری و تغییر فشار کاری، شاخص‌های پیشنهادی‌اند. تفاوت تجربه میان نقش‌ها و گروه‌ها هم باید دیده شود.

نرم‌افزار می‌تواند تصمیم را منظم‌تر کند؛ اما نظم محاسبه، جای عدالت در تعریف معیار و مسئولیت رسیدگی را نمی‌گیرد. پرسش نهایی این است که پس از استقرار، چه کسی قدرت بیشتری برای دیدن، رتبه‌بندی و تصمیم‌گرفتن پیدا کرده و فردِ موضوع تصمیم، چه امکان واقعی برای پاسخ‌دادن دارد.

منابع اصلی

OECD: مدیریت الگوریتمی در محیط کار، یافته‌های پیمایش کارفرمایان، ۲۰۲۵

OECD: معرفی پیمایش نرم‌افزارهای هماهنگی کارکنان و فعالیت کاری

برچسب‌ها

نظرها

هنوز نظری برای این مطلب منتشر نشده است.

نظر شما

نظرها پس از بررسی و تأیید نمایش داده می‌شوند. نظرهای حاوی توهین، تهمت یا تبلیغ منتشر نمی‌شوند.